Tin tức » Bài viết
Phương pháp tự học
Ngày 15/12/2013

Trích Kỷ yếu Hội nghị Học tập tốt, Rèn luyện tốt Giai đoạn 2011 - 2013, Khoa Hệ thống Thông tin Kinh tế, tháng 12/2013

Trần Hoàng Linh - Lớp K44 Tin học Kinh tế


Như các bạn đã biết, khối lượng kiến thức ở bậc đại học vô cùng lớn, sự khác nhau cơ bản giữa phương pháp học ở bậc phổ thông và bậc đại học là: đại học là tự học, tức là sinh viên phải biến quá trình đào tạo của người thầy trở thành quá trình tự đào tạo của mình. Nhất là với hình thức đào tạo theo hệ thống tín chỉ phương pháp dạy chủ yếu dựa vào ý thức tự tìm hiểu của sinh viên, các thầy cô giáo chỉ đưa ra những định hướng, khung sườn cơ bản để giải quyết vấn đề. Do đó đòi hỏi sinh viên phải có sự tập trung cao độ, tìm cách chắt lọc, lựa chọn trong quá trình ghi chép vì không hẳn ghi đủ ý thầy là thi được điểm cao mà cần tìm hiểu thêm qua ý kiến bạn bè và trong các tài liệu khác. Hiện nay, có rất nhiều phương pháp học tập khác nhau, bằng các phương tiện khác nhau. Nhưng tựu chung vẫn là tự học. Khả năng độc lập trong học tập, tư duy sẽ giúp bạn tiến bộ nhanh.


Trước tiên, ta phải hiểu được ý nghĩa của việc học rồi mới đến tự học. Học là quá trình con người tiếp thu những kiến thức, kĩ năng do người khác truyền lại. Còn tự học là việc con người phát huy những kiến thức, kĩ năng đã được truyền lại bằng chính sức lực, khả năng của riêng mình. Tự học giúp con người có được ý thức tốt nhất trong quá trình học: như chủ động suy nghĩ, tìm tòi, khám phá, nghiên cứu và nắm được bản chất vấn đề từ đó tự học giúp ta tiếp thu được kiến thức từ nhiều nguồn khác nhau như sách, báo, truyền hình, từ bạn bè hoặc từ những người xung quanh. Tự học giúp ta có thể chủ động ghi nhớ các bài giảng trên lớp, tiết kiệm được thời gian, có thể tiếp thu một lượng kiến thức lớn mà vẫn hiểu và nắm chắc bài học. Và qua tự học, từ lí thuyết, chúng ta biết chủ động luyện tập thực hành, giúp ta có thể nhanh chóng hình thành kĩ năng, củng cố và nâng cao kiến thức đã học. Vì vậy, chủ động tự học sẽ giúp ta tìm ra được phương pháp học tốt nhất mang lại hiệu quả cao cho chính bản thân mình.


Sau đây là một số kinh nghiệm mà bản thân đúc rút được qua quá trình học tập:


  1. Xác định mục đích học tập:


Việc xác định mục đích là rất quan trọng và cần thiết đối với mỗi chúng ta, do đó đặt ra mục đích giúp chúng ta thấy được ý nghĩa của công việc mà ta đang và sẽ làm.


Trong học tập cũng vậy, xác định mục đích học tập là vô cùng cần thiết vì mục đích học tập sẽ làm cho công việc học tập của bạn trở nên có ý nghĩa. Ý nghĩa cơ bản của mục đích học tập là giữ cho bạn suy nghĩ và hành động trong học tập một cách nhất quán. Điều này có nghĩa là tất cả những suy nghĩ và hành động của bạn đều đáp ứng mục đích học tập mà bạn đã xác định.


Theo tôi mục đích của học tập là học để tích lũy kiến thức và học để hoàn thiện bản thân nhằm đạt đích đến cuối cùng mà chúng ta mong muốn là sau khi ra trường gặt hái nhiều thành công trong công việc và cuộc sống.


Từ mục đích đó, chúng ta cụ thể hóa thành các mục tiêu cụ thể trong từng năm học, từng học kì, từng môn học. Ví dụ như kì này bạn đặt ra mục tiêu bao nhiêu điểm cho từng môn học, học thêm những kĩ năng mềm nào. Với những mục tiêu cụ thể như vậy, chúng ta sẽ có thêm động lực để phấn đấu.


  1. Lập kế hoạch học tập và phương pháp học tập cụ thể:


Sau khi đã đặt ra những mục tiêu cụ thể cho năm học, từng học kì, từng môn học như vậy, chúng ta phải lập kế hoạch học tập và phương pháp học tập cụ thể. Việc lập kế hoạch học tập đòi hỏi mỗi người chúng ta cần có thái độ nghiêm túc nghiên cứu, tìm hiểu và đúc kết những vấn đề liên quan.Vì thế, thường chúng ta cần có khoảng thời gian đủ dài để có thể lập được một kế hoạch phù hợp nhất cũng như việc theo dõi, điều chỉnh trong trường hợp chưa đạt được kết quả như ý.


Vì thế, việc xây dựng một kế hoạch học tập hợp lý sẽ giúp bạn chủ động được thời gian của bản thân: Mọi người thường nói “Thời gian là vàng”, cho thấy thời gian quý như thế nào đối với mỗi con người. Bất cứ ai cũng chỉ có 24 giờ mỗi ngày mà thôi, nhưng có người sử dụng quỹ thời gian đó có hiệu quả, có người lại không làm được gì với khoảng thời gian đó. Việc lên kế hoạch giúp bạn biết được những việc cần làm trong một ngày, một tuần hay một tháng, từ đó bạn có thể tập trung vào những thứ cần ưu tiên. Vì ngoài việc học ra, bạn còn có thể có những khoảng thời gian để tham gia những hoạt động có ích khác. Bằng cách chú trọng bắt đầu thực hiện những nhiệm vụ quan trọng nhất, hơn là hoàn thành tất cả mọi việc nhưng việc nào cũng sơ sài, bạn có thể tránh được sự chần chừ không đáng có, bạn sẽ không còn trải qua những khoảng thời gian chết nữa, từ đó thời gian của bạn sẽ được sử dụng một cách hiệu quả mà không bị lãng phí.


Ngoài ra, việc xây dựng một kế hoạch học tập phù hợp sẽ giúp bạn học tập đạt hiệu quả cao hơn. Do bạn có thể bố trí thời gian phù hợp để đầu tư cho mỗi môn học. Đồng thời, khi bạn xây dựng được mục tiêu cho môn học bạn biết mình nên bắt đầu từ đâu, hướng đi như thế nào, phải làm gì, chuẩn bị gì cho mỗi môn. Việc này, sẽ giúp bạn nhận định, đánh giá được kết quả của mình và có thể sửa đổi nhằm tạo nên một kết quả học tập tốt nhất. Không chỉ có thế, việc xây dựng kế hoạch học tập tốt sẽ giúp cho bản thân chúng ta luôn có tư duy sáng tạo, chủ động trong mọi tình thế.


Còn rất nhiều điều mà kế hoạch học tập đem đến cho chúng ta. Khi thực hiện chúng, các bạn sẽ khám phá ra tầm quan trọng của chúng.


  1. Rèn luyện kĩ năng đọc sách:


Ngày nay, với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, việc tìm kiếm thông tin trở nên dễ dàng hơn. Mặc dù vậy, chúng ta không thể phủ nhận một điều, sách là nguồn tri thức vô tận của nhận loại đến bây giờ và mai sau, sách là một phần không thể thiếu trong cuộc sống của chúng ta.


Thành quả học tập của sinh viên phụ thuộc vào sự kết hợp hài hòa giữa việc cần cù học tập với lĩnh hội tri thức từ sách vở, tài liệu. Nếu đọc sách thường xuyên và có phương pháp khoa học thì kiến thức của sinh viên sẽ luôn được bổ sung, nâng cao, bồi dưỡng năng lực tư duy logic.


Giáo trình cùng với các tài liệu học tập khác là sự cụ thể hóa nội dung dạy học, là nguồn tri thức quan trọng và phong phú đối với sinh viên.


Một số kĩ năng đọc sách cơ bản:


  • Kỹ năng đọc lướt: Đọc lướt nhằm tìm hiểu một cách khái quát nội dung, các kiến thức từng phần sắp xếp theo từng đề mục của quyển sách. Mục đích của kỹ năng này giúp sinh viên tìm được ý chính, bố cục, nắm vững vấn đề, luận điểm chính. Chúng ta cần nắm, ghi nhớ những thông tin nhanh khi đọc lướt các mục lục, các chương cụ thể để hiểu tổng quát nội dung quyển sách. Rèn luyện những kỹ năng đọc lướt giúp chúng ta có thể nắm được nội dung khái quát của bài đọc nhưng lại không mất nhiều thời gian và công sức.

  • Kỹ năng tóm tắt: Tóm tắt là ghi lại những ý cơ bản, những dẫn chứng minh họa đã được chứng minh trong bài đọc. Trong sách mỗi câu, mỗi đoạn đều có một hoặc nhiều từ khóa quan trọng quyết định đến tư tưởng, nội dung của toàn bài. Do đó, sinh viên phải phát hiện, nhận dạng nhanh và ghi nhớ thật chi tiết những từ khóa. Chính vì vậy, chúng ta không cần phải đọc hết câu hay đoạn mà vẫn có thể tóm tắt được ý chính. Để có khả năng tóm tắt được những từ khóa quan trọng, sinh viên phải đọc thường xuyên và tạo cho mình thói quen nhận diện từ khóa để khu biệt các nhóm ý, tổng hợp các ý trong mỗi nhóm. Với phương pháp này, sinh viên có thể gạch dưới hay ghi chú những ý cần thiết, quan trọng và có thể tóm ý mỗi chương, mỗi đoạn hoặc mỗi trang sau khi đọc.

  • Kỹ năng phân chia nội dung: Kỹ năng này đòi hỏi sinh viên cần phải biết xác định được vấn đề cốt lõi của quyển sách, những khía cạnh mang tính bản chất xung quanh nội dung chính. Chúng ta phải định dạng được những ý cơ bản của vấn đề đã đọc, muốn vậy khi đọc phải luôn hình dung những ý tưởng trong sách thành những biểu tượng để đối chiếu, so sánh. Để làm tốt phân đoạn này sinh viên cần lĩnh hội có phê phán những kiến thức, những tư tưởng... biết phân tích, xem xét những thông tin quyển sách truyền tải nhằm đánh giá, phân loại, tách nội dung, thiết lập mối quan hệ giữa chúng. Sau đó chúng ta sắp xếp, đặt tên tiêu đề cho từng phần, đoạn đã đọc sao cho tên các đề mục phản ánh được ý chính. Phương pháp này tạo nền tảng thuận lợi cho kỹ năng phân loại tài liệu vì phân loại tài liệu được dựa trên cơ sở tiến hành phân chia nội dung, cấu trúc logic của bài đọc. Trong bài đọc có những luận điểm, ý tưởng cơ bản và những dẫn chứng chứng minh cho các vấn đề đó. Cho nên, sinh viên phải biết phân biệt những thành phần, nội dung để phân loại, trích ghi tài liệu cho chính xác để khi cần có thể lục tìm nhanh chóng trong danh mục đã phân chia.

  • Kỹ năng trích ghi: sinh viên không phải lúc nào cũng có thể nhớ hết những thông tin, tri thức đã đọc. Vì vậy ghi chép là thao tác quan trọng khi đọc sách, giúp các em ghi nhớ sâu hơn những nội dung, kiến thức đã đọc. Trích ghi là ghi lại nguyên văn những từ, những câu văn, câu thơ, ý tưởng, những đoạn trong tài liệu, trong đóng mở ngoặc kép hoặc ghi tóm tắt chương, mục.... Ghi chép trong khi đọc là việc làm cần thiết bởi vì dù học sinh có tập trung suy nghĩ thận trọng và sâu sắc nhưng nếu không ghi chép tỉ mỉ, kết quả đọc sẽ không cao và những thông tin không thể lưu giữ lâu trong trí nhớ.

  • Kỹ năng tổng hợp: Những ý, quan điểm chính được sàng lọc từ nội dung chi tiết của bài đọc dựa trên các chương mục, tiểu mục. Việc tổng hợp phải được thực hiện theo một hệ thống thông tin logic để khi cần chúng ta có thể tư duy, hình dung, tưởng tượng kiến thức theo chiều ngang hoặc chiều dọc. Làm tốt công việc tổng hợp giúp chúng ta tiếp cận kiến thức có thể hệ thống và nắm nội dung bài đọc một cách nhanh chóng, chi tiết đồng thời phát huy được tính chủ động, tích cực, sáng tạo trong quá trình học tập.


  1. Rèn luyện kĩ năng tìm kiếm:


Chúng ta có thể tìm kiếm thông tin từ sách vở, tài liệu, Internet...Trong đó, Internet là một công cụ tìm kiếm cực kì hữu hiệu với sinh viên. Sau đây, sẽ là một số phương pháp được tổng hợp để giúp các bạn có thế tìm kiếm thông tin một cách nhanh chóng và hiệu quả:


  • Các bước chuẩn bị trước khi bắt đầu dùng Internet tìm kiếm:

    • Thu hẹp chủ đề, chọn những từ quan trọng, những mục quan trọng. Kết quả thông tin nhận được thường rất lớn nên gây mất tập trung cho sự chọn lựa bằng cách thu hẹp chủ đề, bạn sẽ tìm kiếm thông tin theo chiều sâu. Những thông tin này có thể ít hơn nhưng sẽ sát với chủ đề mà bạn muốn tìm.

    • Nhờ sự giúp đỡ của bạn bè hay những người trợ giúp nghiên cứu trong các thư viện.

    • Liệt kê những trang web nổi tiếng, có các đánh giá, chọn lọc…

    • Ghi vào sổ tay các địa chỉ trang web chuyên về chủ điểm đang cần nghiên cứu có thể mục lục, tuyển tập liệt kê theo chủ đề…

    • Nhẩm lại những từ khóa hay chủ đề quan trọng trong đầu để sử dụng nó trên công cụ tìm kiếm.

  • Sử dụng công cụ, chức năng tìm kiếm (search engine)

Sự ra đời các công cụ dò tìm là rất hữu ích cho người dùng Internet. Bạn nên sử dụng nhiều công cụ tìm kiếm khác nhau. Mỗi công cụ tìm kiếm có một dữ liệu khác nhau về danh sách các trang web. Do đó, bạn nên dùng nhiều trang tìm kiếm khác nhau để tìm cùng một vấn đề mới có hiệu quả. Tất nhiên, bạn sẽ mất nhiều thời gian hơn. Vậy, kiên nhẫn là yếu tố giúp bạn sở hữu được thông tin cần thiết.


Các trang web có công cụ dò tìm nổi tiếng hiện nay là: google.com, yahoo.com... (nổi tiếng toàn thế giới) hay monava.vn, xalo.vn, zing.vn, bamboo.vn... (ở Việt Nam).


Trên đây là một số kinh nghiệm mà bản thân đúc kết được qua quá trình học tập và rèn luyện. Mong rằng sẽ giúp ích cho các bạn sinh viên một phần nào đó trong quá trình học tập của mình.


Nếu bạn học tại Khoa Hệ thống Thông tin Kinh tế và muốn kể câu chuyện của bạn trên chuyên mục này của Khoa, vui lòng gửi mail đến địa chỉ eis-communications@hce.edu.vn.